پاسخ شبهه وهابیها در بنای کنبد وبارگاه برقبور اهل بیت که به صفویان نسبت می دهند
14 بازدید
محل نشر: سایت اندیشه
نقش: نویسنده
سال نشر: 00/0/0
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
ساخته شدن بنا روی قبر جد صفویان که سالها قبل از تشکیل حکومت صفویان صورت گرفته است ؛ این مسئله خود نشانگر وجود بنا بر روی مقابردرمیان امت اسلام است؛ مقابر و گنبدهای پیامبر(ص) و اهل بیت پاک ایشان از جمله امام رضا (ع) ودیگر ائمه وامام زاده ها از هنگام وفات هر یک از آنان توسط مردم وعلاقه مندان وگاهی حکومتها که علاقه مند به اهل بیت بودند وحتی گاهی از حاکمان اهل سنت وگروههای مختلف از مردم که سنی بودند ساخته یا بازسازی شده است؛ هر کس و هر خاندان یا هر حکومتی به فراخور علاقه، هنر و امکاناتی که داشت در بنای اوّلیه، بازسازی، گسترش، ترمیم و تزئین این بناها در دوران مختلف شرکت داشته است ؛ از اینرو این بناها در دوران مختلف وقرنها پیش از تشکیل حکومت صفوی با هنر و معماری مخصوص هر عصر و با بهترین مصالح قابل دسترس همان دوره ساخته شده اند؛ اذا نمی‌توان همه این بناهای تاریخی را به زمان یا سلسله خاص از حکومت‌ها نسبت داد. مقدمه ساختن بنا و گنبد بر مزارها در تمام تمدن‌ها وجود داشته است ؛ در تاریخ ایران باستان آثار زیادی از بناها بر سر مقابر وجود دارد از جمله آرامگاه کورش موسس سلسله هخامنشی که تاکنون آثاری از آن بر جای مانده است ؛ در تاریخ یونان و روم باستان و پس از آن بر قبور کشیش‌های کلیساها وانبیای الهی بناها وگنبدها ساخته شده است ؛ در قرآن کریم از بنای زیارتگاه ومسجد برجایگاه وآرامگاه اصحاب کهف سخن رفته واین مسئله مورد تایید خداوند قرار گرفته است؛ در جهان اسلام ودرمیان ملل مسلمان ساختن بنا ی یاد بود از دیر زمان رواج داشته است ؛ اینگونه نیست که صفویان آغاز گر گنبدسازی بر مزارها بوده و با ساختن گنبد و بنا بر مزار جدشان که قرنها پیش از تشکیل حکومت صورت گرفته این فرهنگ را برای جذب مردم انجام داده باشند؛ پاسخ کامل : مرقد شریف نبوی پیامبر اکرم (ص) در خانة خویش مدفون گردید که در شرق مسجد نبوی واقع شده بود و دری از آن خانه به مسجد باز می شد. در سال 17 هجری عمر بن خطّاب مسجد شریف را توسعه داد و دیوارهای چوبی و برگی مسجد و روضه شریف نبوی را به دیوار سنگی و گلی تبدیل کرد. عایشه همسر رسول خدا تا آخر عمر خویش از آن خانه استفاده می‌کرد. بعد از مدفون شدن عمر بن خطاب در کنار پیامبر و ابوبکر، عایشه خانه را با پرده دو قسمت کرد و در قسمت شمالی آن زندگی می کرد. در سال 81 ـ 91 هجری قمری ولید بن عبد الملک مروانی مسجد مدینه را توسعه داد و عامل او عمر بن عبدالعزیز روضه شریف را به همان مساحت خانه رسول خدا بنا کرد و در اطراف آن دیوار پنج ضلعی کشید. در سال 668 حفاظی از چوب، توسط حکومت ممالیک بحری برای قبر شریف ساخته شد که سه در داشت. در سال 678 گنبدی توسط حکومت ممالیک بحری بالای حجره شریف پیامبر ساخته شد که از پایین مربع بود از بالا هشت ضلعی و با الواح سرب پوشیده شده بود. در سال 887 گنبد نبوی تجدید بنا شد که دوره حکومت ممالیک چرکسی بود و آنها برای حفاظ قبر شریف پنجره هایی از مس و آهن ساختند. در سال 892 توسط ممالیک چرکسی گنبد نبوی با گچ سفید تجدید بنا شد. در سال 1233، در عهد سلطان محمود عثمانی بنای گنبد برای آخرین بار تجدید بنا شد. در سال 1253، سلطان عبداالحمید عثمانی دستور داد گنبد را به رنگ سبز رنگ کنند. که همچنان به همین شکل باقی است. گنبد و بارگاه حرم شریف علوی امیر المؤمنین در سال 40 هجری قمری به شهادت رسید. مرقد شریف ایشان تا پایان دولت بنی امیّه مخفی بود تا از جسارت کارگزاران بنی امیّه و خوارج در امان بماند. بعد از روی کار آمدن بنی عبّاس آن مرقد نورانی توسط امام صادق ـ علیه السّلام ـ آشکار گردید. داوود بن علی عبّاسی متوفای 133 اوّلین کسی است که صندوقی برای قبر پاک امام نصب کرد. وقتی حکومت عبّاسیان تثبیت شد و شیعیان از جسارت آنها به قبر امام هراسیدند از زیارت آن خودداری کردند تا اینکه باز مکان آن مخفی بماند. در زمان هارون الرشید در اثر کرامتی که از این مرقد آشکار شد باز این مکان نمایان شد. هارون برای مرقد شریف احترام گذاشت و قبر پاک علی ـ علیه السّلام ـ را عمارت نمود و برای آن قبّه ای از گل سرخ ساخت که چهار در داشت. این عمارت را منسوب به سالهای 170 یا 175 می دانند. در سال 280 محمّد بن زید الداعی از حاکمان حکومت خود مختار علویان طبرستان برای قبر شریف گنبد و دیوار و صحن ساخت چرا که ساختمان هارون الرشید توسط متوکل خلیفه دیگر عباسی خراب شده بود. در سال 369 عضد الدوله دیلمی از سلاطین آل بویه حرم شریف را باز سازی و ساختمان حرم را از نو بنیان نهاد. این عمارت در دوران سلاطین دیگر آل بویه و بنی عبّاس و ایلخانان،‌ تعمیرات و اصلاحات زیادی به خود دید. در سال 755 عمارت عضد الدوله در حادثه آتش سوزی خراب شد. لذا در سال 760 توسط ایلخانان بنای جدیدی ایجاد شد. در دوره صفوی شاه عبّاس اوّل عمارت ایلخانان را اصلاح و روضه منوره و گنبد مطهره و صحن شریف را تعمیر نمود. در سال 1042 تا 1045 عمارت پنجمی بر روی قبر شریف از نو بنیان نهاده شد و همین عمارت تا کنون پایدار مانده است. این بازسازی توسط شاه صفی پسر شاه عبّاس اوّل صورت گرفت چرا که در اثر گذشت روزگار شکافهایی در گنبد به وجود آمده بود و صحن حرم تنگ بود. در سال 1315 نیز توسط سلطان عبد الحمید عثمانی اصلاحاتی در حرم علوی ایجاد شد. در دوران عثمانی توسط دولت عثمانی و دولتهای افشاریه و قاجاریه ایران چندین بار اصلاحات متعددی در حرم ایجاد شده است. بعد از تجزیه عثمانی و تشکیل کشور جدید عراق بیشتر تعمیرات توسط ثروتمندان مؤمن صورت گرفته است نه دولتها. حریم بقیع آغازین بنای مرقد شریف امامان بقیع (امام حسن(ع) امام سجاد(ع) امام باقر(ع) امام صادق(ع)) خانه ای بوده متعلّق به عقیل بن ابی طالب؛ تبدیل خانه عقیل به حرم و زیارتگاه عمومی در دوران خلافت سفّاح عبّاسی 132 ـ 136 و یا در اوائل خلافت منصور 137 ـ 158 به وسیله یکی از این دو خلیفه و یا به وسیله بنی الحسن و شیعیان مدینه و یا هماهنگی هر دو جناح با اهداف مختلف صورت گرفته است. در سالهای 170 ـ 193 هارون الرشید به این حرم توجّه و در تعمیر آن نقش داشته است. در قرن پنجم به دستور مجد الملک قبّه ای برای حرم امامان بقیع ساخته می شود. که توجّه مورخان و جهانگردان را به خود جلب می نمود. مجد الملک ابو الفضل اسعد بن محمّد بن موسی البراوستانی القمی وزیر برکیارق از سلاطین سلجوقی است؛ اوّلین تعمیر حرم بقیع در سال (1519 ق) به دستور مسترشد بالله خلیفه عبّاسی انجام گرفت. دوّمین تعمیر در سالهای 623 و 640 بوسیله مستنصر بالله خلیفه دیگر عبّاسی صورت گرفت. تعمیر سوّم در اوائل قرن سیزدهم هجری به دستور سلطان محمود عثمانی صورت گرفته است. در قرن چهاردهم (1344 ه‍.ق) خاندان سعودی با پشتوانه عقاید وهّابیّت ساختمان قبور امامان بقیع و دیگر آثار باقی مانده از اهل بیت و مرقد حضرت حمزه و بیت الاحزان حضرت فاطمه را خراب کردند. کربلا‍ پس از واقعه عاشورا قبیله بنی اسد امام حسین را به خاک سپردند و مسجدی نیز در کنار قبر بنا کردند. بعد از مدّتی مختار بن ابو عبیده ثقفی بنایی بر روی قبر بر پا نمود. این مسجد تا زمان هارون الرشید وجود داشت و هارون آنرا خراب کرد و آثار قبر را محو کرد. دوّمین بار در سال 193 به دستور هارون و به گمان عدّه ای به دست مأمون بعد از این تاریخ بنای جدیدی احداث شد. در زمان مأمون برای مرقد شریف بنای بلندی بر پا گردید که تا سال 232 باقی بود. از سال 232 تا 247 در مدّت پانزده سال، چهار مرتبه بنای حرم به دستور متوکل عبّاسی تخریب و روی آن کشاورزی کردند. پس از به خلافت رسیدن منتصر عبّاسی در سال 247 سوّمین بنا روی قبر ساخته شد. در ذی حجّه 273 بنای ساخته شده توسط منتصر فرو ریخت. قبر شریف امام حسین در ظاهر به مدّت ده سال بدون سقف بود. در سال 283 محمد بن زید بن حسن ملقب به داعی صغیر ـ حاکم علویان طبرستان در زمان معتضد عبّاسی ـ آنرا تجدید بنا کرد. در سال 369 در زمان طائع خلیفه عبّاسی توسط سلطان عضد الدوله پنجمین بنای مرقد مقدس ساخته شد. در سال 407 حریق وحشتناکی نیمه شب ماه ربیع الاوّل حرم را فرا گرفت. ابن سهلان رامهرمزی وزیر سلطان آل بویه در ماه ربیع الثانی به وزارت رسید و دیوار خارجی را تجدید بنا کرد و بنای تازه ای بهتر از پیش بر روی قبر مطهر ساخت. بنای آل بویه بیش از سیصد و شصت سال عمر کرد و شاهد سقوط دولت عبّاسی و تشکیل دولت مغولی ایلخانی و آل جلایر در عراق بود. بنای عمارت موجود فعلی در زمان سلطان اویس پسر شیخ حسن جلایری اتمام یافته است و بعد از او پسرانش امور باقی مانده را تکمیل کردند. یعنی بنای فعلی از سال 767 تا 768 ساخته و تکمیل شده است. از سال 914 ـ 932 عراق به سلطه حکومت صفوی در آمد لذا به دستور شاه اسماعیل اصلاحات و تزیینات و تعمیراتی در حرم مقدس امام حسین ـ علیه السّلام ـ انجام شد. در سال 941 عراق دوباره به دست عثمانی ها افتاد و سلطان سلیمان قانونی در رقابت با پادشاهان صفوی به عتبات عالیات خدمت های زیادی کرد و با ایجاد سدّی شهر کربلا را از خطر سیل نجات داد که این سدّ تا امروز هم به نام سدّ سلیمانیّه معروف است. از سال 930 ـ 984 شاه طهماسب صفوی چندین بار تعمیراتی را در حرم امام حسین ـ علیه السّلام ـ انجام داد. از سال 996 ـ 1038 شاه عبّاس کبیر برای صندوق قبر شریف شبکه ساخت. بعد از صفویه حکومت افشاریان خصوصاً نادرشاه در مرمّت و نگهداری و تزیین حرم بسیار کوشید. برای اوّلین بار در حکومت قاجاریّه گنبد حرم طلا کاری شد چنانکه در عرض شصت و پنج سال اوّل حکومت قاجاریان گنبد حرم سه مرتبه طلا کاری شد. بعد از فروپاشی عثمانی و تشکیل عراق در سال 1358 هجری قمری سلطان سیّد طاهر سیف الدین گنبد و دو مناره حرم را با طلای هندوستان دوباره طلاکاری کرد. کاظمین در 25 رجب سال 183 هجری قمری امام موسی الکاظم ـ علیه السّلام ـ به شهادت رسید و پیکر پاکش به مقابر قریش در حاشیه بغداد حمل و در آنجا دفن گردید. در آخر ذی القعده سال 220 امام جواد ـ علیه السّلام ـ به شهادت رسید و در کنار تربت جدّش موسی بن جعفر دفن گردید؛ بعد از دفن امام جواد به مرور زمان بنایی بر قبر شریف آن دو امام ساخته شد و از اطراف به زیارت آن می رفتند به گونه ای که تا سال 286 حرم کاظمین بنایی مخصوص داشته است؛ در کتب تاریخی مربوط به دوران قبل از آل بویه عبارت «تربت ابن ابراهیم موسی» به چشم می خورد و از این عبارت چنین استفاده می شود که در آنجا گنبدی بوده که شامل هر دو قبر شریف بوده است، چون تربت بر قبری گفته می شود که گنبد داشته باشد. در سال 334 معز الدوله آل بویه بغداد را به تصرف خود در می آورد و در سال 336 دستور می دهد حرم کاظمین را تجدید بنا کنند. وی ساختمان تازه ای ساخت و ضریح و دو گنبد از چوب ساج روی آن دو قبر بنا کرد. در سال 443 حرم کاظمین غارت و به آتش کشیده شد و ضریح و گنبدهای حرم در آتش سوخت. در سال 444 بساسیری و ملک رحیم به کمک هم اقدام به بازسازی و تجدید بنای آن کردند. در سال 490 مجد الملک ابوالفضل براوستانی قمی دستور تعمیر و باز سازی حرم را صادر کرد و دو گلدسته برای آن ساخته شد و همچنین گنبد حرم کاشی کاری و خاتم کاری گردید. در سال 575 الناصر دین الله عبّاسی گلدسته های متعددی را برای حرم کاظمین ساخت. در سال 623 مستنصر عبّاسی تالار حرم را توسعه داد. در محرم سال 656 بغداد توسط مغول اشغال شد در اثر این اشغال حرم کاظمین در آتش سوخت. امیر قراتای به بغداد وارد شد و عماد الدین عمر بن محمّد قزوینی را به قائم مقامی انتخاب کرد، وی نیز شهاب الدین علی بن عبدالله را به سمت ریاست اوقاف تعیین نموده و دستور بازسازی مسجد جامع و حرم امام کاظم و امام جواد را به وی داد. در سال 769 سلطان اویس جلایری اقدام به تعمیر حرم نمود و دو گنبد و دو مناره ساخت. در سال 914 شاه اسماعیل وارد بغداد شد و دوران ترکمن ها پایان یافت. شاه اسماعیل دستور تخریب ساختمان و بنای قبلی حرم و تجدید دوباره آن را صادر کرد. اسکلت امروزین حرم و روضه منوره و رواق‌ها و دو گنبد و دو صندوق و گلدسته‌های امروزین حرم کاظمین از آثار دوران صفویه است. مشهد مقدس تاریخچه بنای حرم امام رضا(ع) مرقد مطهر حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع) (148 - 203ق) هشتمین پیشوای شیعیان، در شهر مشهد واقع است. پیکر پاک امام‌رضا(ع) پس از شهادت در کنار قبر هارون‌الرشید که در خانه حَمیدبن قَحْطَبَه در دهی به نام سَناباد نزدیک نوغان از توابع طوس قرار داشت، به خاک سپرده شد. مشهور است که مأمون عباسی پیش از شهادت امام‌رضا(ع) قبه‌ای بر فراز گور هارون ساخته بود که امام(ع) نیز در زیر همان قبه به خاک سپرده شد. بنابراین نخستین بنای حرم مطهر رضوی را می‌توان همان بقعه ساخت مامون به شمار آورد. پس از آن تا روزگار دیلمیان، نشانه‌ای حاکی از تجدید بنا یا مرمت حرم مطهر در دست نیست، ولی مسلم است که زیارت حرم در میان شیعیان رواج داشته است. چنان‌که مردم قم و آوه، براى زیارت مرقد مطهر امام رضا علیه السّلام به مشهد الرضا علیه السّلام مسافرت مى‏کردند و امام هادى علیه السّلام به همین خاطر آنها را «مغفور لهم» وصف کرده‏اند. همجنین مشهور است که دیلمیان بقعه نخستین را به پاره‌ای تزیینات آراستند و در روزگار آنان که امیرانی شیعی مذهب بودند، زیارت حرم رضوی رواج یافت. در قرن 4ق سبکتکین غزنوی حرم مطهر را ویران کرد و زیارت آن را ممنوع ساخت، اما پسر او یمین‌الدوله محمود حرم را مرمت کرد و «بارگاهی نیک بپرداخت». بنابراین نظر که مرمت بنا را به سلطان‌محمود غزنوی نسبت می‌دهد، صحیح نیست. پس از وی عمیدالدوله فایق که بیهقی او را «خادم خاصه» نامیده، دست به تکمیل بقعه رضوی و آبادانی مشهد زد. آنگاه سوری‌بن مُعْتَزّ یا مُعِزّ، مشهور به صاحب دیوان که از سوی سلطان‌محمود بر خراسان حکومت داشت «و با ستمکاری، مردی نیکو صدقه و نماز بود و آثارهای خوش، وی را به طوس هست»، چیزهای دیگری بر حرم افزود و مناره‌ای برای آن بساخت «ودیهی خرید فاخر و بر آن وقف کرد» و اولین حصار را به دور شهر برافراشت. بنابراین می بینیم که تا قرن ششم و دوره حکومت سلجوقیان حرم امام رضا(ع) چندین بار تجدید بنا شده است. و گروه‌های مختلف از مردم به زیارت آن می رفتند و آنجا را مقدس می داشتند. در روزگار سجوقیان پس از آنکه در اثر درگیری بین شیعیان و سنیان حرم تخریب شد در سال 515ه.ق فرامرزبن علی حصاری پیرامون مشهد مقدس کشیدند، آن حصار بلند موجب شد که مشهد از گزند حوادث محفوظ بماند و کسی نتواند به آن جا صدمه ای وارد کند. پس از مرمت بنا، گنبدی نیز بر آن ساخت. کاشیهای 8 ضلعی بسیار نفیس معروف به «کاشیهای سنجری» که در ازاره حرم به کار رفته و اکنون در زیر قابهای بزرگ شیشه‌ای محافظت می‌شوند، از آثار تَرْکان زُمُرُّدملک دختر محمود سلجوقی است که پس از 557ق نصب شده است. در روزگار خوارزمشاهیان نیز روضه رضوی مورد توجه بود و تزیینات نوینی بر آن افزوده شد؛ ازجمله 2 محراب کاشیِ چینی نمای و کاشیهای نفیس برجسته اطراف سردرِ پیش روی مبارک، از تزیینات علی‌بن محمد مُقْری، و کتیبه‌ای حاوی 2 بیت شعر فارسی از عبدالله‌بن محمودبن عبدالله در دیوار حرم مطهر که «سنه 612» بر ان کتابت شده، از آثار همین دوره است. در 618ق با حمله تولی پسر چنگیز به روضه مقدس، بقعه رضوی دچار ویرانی شد، ولی به انهدام کامل نینجامید، زیرا کاشیهای سنجری ازاره حرم که پس از 557ق نصب شده است، هنوز در حرم وجود دارد. چنانکه ابن بطوطه در این دوره حرم رضوی را چنین توصیف می‌کند: مشهد مکرم امام رضا قبه ای بزرگ دارد قبر در داخل زاویه‌ای است با مدرسه‌ای و مسجدی در کنار آن و این عمارتها همه با سبکی بسیار زیبا ساخته شده و دیوارهای آن کاشی است. روی قبر ضریحی چوبی قرار دارد که سطح آن را با صفحات نقره پوشانده‌اند. از سقف مقبره قندیلهای نقره آویزان است. آستان در قبه هم از نقره است و پرده ابریشم زردوزی بر در آویخته. داخل بقعه با فرشهای گوناگون مفروش گردیده٬ قبر هارون هم کنار آن واقع شده ولی شیعیان موقع زیارت قبر امام٬ آن را لگد می زنند و به امام رضا سلام می‌کنند. در روزگار شاهرخ تیموری همسر او گوهرشاد، آثار ارزنده‌ای در حرم مطهر و اطراف آن پدید آورد. از جمله 2 رواق «دارِالحُفّاظ» و «دارالسَّیاده» را بنا کرد و مسجدجامع معروف «گوهرشاد» را در 821ق زیر نظر معمار بزرگ، قوام‌الدین شیرازی ساخت. شاهرخ دومین حصار شهر مشهد را بنا کرد. سلطان‌حسین بایْقَرا که نامش در کتیبه سردرِ ایوان طلای «صحن عتیق» آمده است، به پایمردی وزیرش امیرعلیشیر نوایی، نیمی از صحن عتیق فعلی را که بعدها به وسیله شاه‌عباس صفوی توسعه یافت بنا کرد، صفویان نیز در توسعه و تکمیل آستان قدس آثار ارزنده‌ای برجای گذاشتند. طلاکاری گنبد سلطان‌ محمد خدابنده و ترمیم و طلاکاری مناره روزگار غزنویان، در زمان حکومت شاه‌طهماسب اول به انجام رسید و آخرین حصار شهر هم در روزگار او ساخته شد. شاه‌عباس اول علاوه بر توسعه صحن عتیق، طلاکاری گنبد حرم را نیز که محتاج مرمت شده بود، طی سالهای 1010 تا 1016ق تجدید کرد. کتیبه گنبد به خط علیرضا عباسی بر این معنی تصریح دارد. شاه‌عباس همچنین تعدادی قرآن خطی منسوب به ائمه اطهار(ع) تقدیم آستان قدس کرد و الماس درشتی را که ازبکها از آستانه قدس به غارت برده بودند و او آن را بازپس گرفته بود، به فتوای علما فروخت و با بهای آن املاک زیادی خرید و وقف کرد. شاه‌عباس دوم علاوه بر توسعه صحن عتیق، طلاکاری گنبد حرم را نیز که محتاج مرمت شده بود، طی سالهای 1010 تا 1016ق تجدید کرد. شاه‌عباس دوم صحن عتیق را تعمیر و کاشی‌کاری کرد و شاه‌سلیمان گنبد مطهر را که بر اثر زلزله 1084ق شکاف برداشته بود ـ به تصریح کتیبه‌ای که بر آن نصب شده ـ مرمت کرد و چندین مدرسه ساخت. 2 بنای مهم آستان قدس، یکی رواقِ‌الله وردی‌خان و دیگری رواق حاتَم‌خانی نیز از ساخته‌های الله‌وردی‌خان و حاتم‌بیک اردوبادی از امیران بزرگ دولت صفوی است. ایوانی هم که در ضلع غربی «دارالضیافه» قرار دارد، از بناهای الله‌وردی‌خان است. بنابراین این مکان مقدس در طول تاریخ همواره محل تردد و مرکز عالمان و عارفان و عاشقان حقیقت بوده و در قرون و اعصار جایگاه عباد و زهاد بوده است، طوری که شیخ صدوق که در سال ۳۵۲ه.ق. این مکان مقدس را زیارت کرده می نویسد زایرانی دیدم که از مصر آمده بودند و به اصرار از متولیان حرم اجازه می خواستند شب در جوار علی بن موسی(ع) به رازونیاز و دعا بپردازند و نیز زایری دیدم از مناطق ترک نشین آمده بود و به زبان ترکی دعا می کرد. نه تنها این مکان برای شیعیان مقدس بود بلکه برای بزرگان و عالمان اهل سنت نیز مقدس بوده و با خضوع تمام به زیارت آن می رفتند٬ ابو بکر محمد بن مومل می گوید: روزی با پیشوای اهل حدیث ابوبکر بن خزیمه و ابو علی ثقفی و دیگر مشایخ خود به زیارت قبر علی بن موسی الرضا در طوس رفتیم. در حالی که آنها بسیار به زیارت قبر ایشان می رفتند. محمد بن مومل می گوید: احترام٬ بزرگداشت و تواضع ابن خزیمه نزد قبر و بقعه علی بن موسی الرضا همگی را شگفت زده کرد. بنابراین قریب به چهار صد سال بر قبر حضرت امام رضا ـ علیه السّلام ـ عمارتی لایق نبود و اندک بنایی که بود از ساخته‌های حُمید بن قحطبه طائی حاکم توس در زمان هارون الرشید بود. وقتی هارون مُرد او را در همان خانه حُمید دفن کردند و بعد از آن حضرت رضا را در آن مدفون ساختند؛در سال 512 یا 515 و در دوران حکومت سلجوقیان بنای جدید و گنبدی بر روی مرقد امام رضا ساخته می شود که به امر سلطان سنجر سلجوقی و به سرپرستی شریف الدّین ابو طاهر قمی و به مباشرت ابوالقاسم احمد بن علی بن احمد علوی از نقیبان ناحیه توس انجام گرفته است. بعد از حمله مغول خساراتی به حرم رضوی وارد می شود که اندک بوده است. خرابیهای حمله مغول در دوران حکومت سلطان محمّد خدابنده (الجاتیو) از سلاطین ایلخانی ترمیم شد؛ گنبد امام رضا تا سال 933 کاشی کاری بوده است و در این سال شاه طهماسب اوّل بدون آنکه تغییری در قسمتهای اصلی بنا ایجاد شود دستور داد تا کاشیهای گنبد را تبدیل به خشتهای طلا نمایند. خشتهای طلا در هجوم عبد المؤمن خان ازبک به یغما برده شد، لذا برای بار دوّم در سال 1010 ه‍.ق به دستور شاه عبّاس کبیر با خشت زر تزیین شد. در سال 1068 در اثر زلزله شدیدی، شکاف در گنبد پیدا شد که به دستور شاه سلیمان صفوی، مرمّت و طلاکاری شد. کنبد وبارگاه عسگریین در سامراء امام هادی خانه ای از دلیل بن یعقوب نصرانی خرید و در آن خانه از دنیا رفت؛ وقتی امام به شهادت رسید در وسط همان خانه دفن گردید؛ بعد از شهادت امام حسن عسکری ایشان نیز در کنار پدر بزرگوارش دفن گردید؛ این خانه آباد و بزرگ بود و تا دورة خلافت المعتضد عبّاسی بر جای بود؛ در این دوره بر دیوار خانه پنجره ای نصب کردند که بر خیابان اشراف داشت و مردم امام هادی و امام حسن عسکری را از پنجره زیارت می کردند؛ این اوضاع تا سال 328 ادامه داشت تا اینکه سامرا و محله عسکر خالی از سکنه شد چرا که دوباره بغداد به پایتختی انتخاب شده بود؛ در سال 333 توسط دولت آل حمدان اوّلین قبّه بر قبر شریف عسکریین بنا شد. در سال 337 عمارت جدیدی توسط سلطان احمد معز الدوله سوّمین سلطان آل بویه بنا شد و سامراء دوباره مسکونی گردید. معز الدوله ضریحی از چوب برای قبر امام هادی و امام عسکری ساخت و برای حرم هدایای زیادی بخشیده و خادم و صاحب برای آن تعیین کرد. در سال 368 امیر عضد الدوله دستور به بازسازی روضه مبارکه با چوبهای محکم از ساج داد و صحن شریف را توسعه داد. در سال 345 برای پنجمین بار امیر ارسلان بساسیری امر به باز سازی حرم عسکریین داد و دو ضریح برای بارگاه آنها ساخت. در سال 395 حرم مبارک توسط سلطان برکیارق سلجوقی تعمیر شد و درهایی با چوب گرانقیمت برای حرم درست شد و صحن حرم و رواقها توسعه یافتند. در سال 606 ناصر عبّاسی قبّه و مأذنه های حرم را تعمیر و روضه شریف را تزیین کرد. در سال 640 در دورة مستنصر عبّاسی و سرپرستی احمد بن طاووس بر حرم شریف آتشی در افتاد و ضریح امام هادی و امام حسن عسکری در آتش سوخت. خلیفه اقدام به بازسازی مشهد مقدس و ضریح شریف دو امام کرد. در سال 750 ابو اویس حسن جلایری ضریح امامان حرم سامرا را تزیین و گنبدی برای حرم قرار داد. در سال 1106 حریق دیگری در حرم سامرا افتاد و به دستور سلطان حسین آخرین پادشاه صفوی حرم تجدید بنا شد و ضریح مشبکی را به همراه صندوقهایی برای قبرهای مبارک ساختند که این آثار تاکنون باقی مانده اند. در سال 1200 احمد خان دنبلی از حاکمان آذربایجان روضه شریف و سرداب را تعمیر کرد و صحن‌ها و رواقهای جدیدی ساخت. احمد خان دستور داد که روضه و سرداب و ایوان و رواقها و صحن حرم به شیوه و ترتیب بناء نجف اشرف ساخته شوند. لذا بهترین اساتید و مهندسین و بنّاها را از ایران به عراق فرا خواند. در سال 1225 امیر حسین قلی خان پسر احمد خان کارهای ناقص پدر را تکمیل کرد. در قضیه اخیر (1375 ش) حرم شریف توسط تروریستهایی که از سوی (آمریکا و انگلیس) اشغالگران حمایت می‌شدند بوسیله بمب گذاری تخریب شده و گنبد و بارگاههای این حرم شریف منهدم گردیده که توسط شیعیان بزودی بهتر و باشکوه‌تر از دوره‌های قبل تعمیر خواهد شد به یاری خداوند متعال در این عملیات تخریبی دست سه گروه بیشتر نمایان است که عبارت از صهیونیستها و وهابیان و بعثی‌های باقی مانده از حکومت صدام هستند به یقین این بارگاه دوباره سر به آسمان برخواهد افراشت و نام ائمه همیشه جاوید است ولی نام سیه رویان تبهکار به ننگی و خیانت شناخته شده و عذات الهی آنها را فراخواهد گرفت. نتیجه سخن گنبد وبارگاه قبور اکثر امام زادگان وسادات و بزرگان حتی قبور ائمه چهارفرقه حنفی، حنبلی ، مالکی،شافعی دردوران تاریخی پیشین توسط مردم وگاهی توسط حاکمان ساخته شده ومورد زیارت مردم بوده است ؛ پس از یورش وهابیان برخی از این گنبدها ویران وغارت گردید؛ سنت گنبد و بارگاه‌سازی بر بالای قبور بزرگان دین، ریشه دارزی دارد که بسیار پیش‌تر از صفویان جریان داشته است!